„Szczecin-Skolwin”
Monografia osiedla autorstwa Ryszarda Gazińskiego i Pawła Fiuka (2005) — podstawowa pozycja o dziejach Skolwina.
Oś czasu
Najważniejsze daty w dziejach Skolwina
1186
Pierwsza wzmianka o Skolwinie — wieś rybacka o układzie owalnicy, położona nad Odrą.
1286
Biskup kamieński Hermann von Gleichen przyznaje patronat nad skolwińskim kościołem kolegiacie Najświętszej Maryi Panny w Szczecinie.
1484 / 1489
Kościół i wieś stają się własnością kolegiaty Mariackiej, a patronat przejmują augustianie z Jasienicy. W 2. połowie XV wieku powstaje obecny gotycki kościół.
1534
Reformacja — skolwińska świątynia staje się kościołem protestanckim.
1618–1648
Wojna trzydziestoletnia przynosi zniszczenia. Odbudowa kościoła trwa w latach 1683–1689.
1692
Powstaje barokowy ołtarz ambonowy — do dziś najcenniejszy element wystroju świątyni.
1751 / 1765
Zawieszenie dzwonów odlanych przez Johanna Heinricha Schella.
1886–1914
Budowa Zakładów Celulozowo-Papierniczych. W 1911 r. rusza produkcja koncernu Feldmühle — to największa fabryka papieru w Europie, z nabrzeżem portowym o długości 638 m i bocznym kanałem 263 × 18 m.
1898
Otwarcie dworca kolejowego Cavelwisch — dziś stacja Szczecin Skolwin.
1929
Zmiana niemieckiej nazwy miejscowości: Scholwin → Odermünde.
1939
Miejscowość wchodzi w granice tzw. Wielkiego Miasta Szczecina.
27 VI 1944
Przy fabryce benzyny syntetycznej w Mścięcinie powstaje filia obozu KL Stutthof (Aussenlager Pölitz) — przechodzi przez nią 7,5–9 tysięcy więźniów.
1945
Rosjanie wywożą maszyny z papierni. 5 października 1945 r. teren włączono do radzieckiej Enklawy Polickiej (strefa A).
1946
15 maja papiernię przekazano Polakom, 8 lipca Skolwin stał się częścią Szczecina, 11 sierpnia poświęcono kościół pw. Chrystusa Króla, a 12 listopada ustalono urzędową nazwę „Skolwin” (wcześniej rozważano Żółwino i Ujście Odrzańskie).
1952 / 1953
Wznowienie produkcji papierni. 28 lutego 1952 r. powstaje Zakładowy Klub Sportowy „Świt”.
VI 1957
Erygowanie parafii pw. Chrystusa Króla na Skolwinie.
1975
Fabryka przyjmuje nazwę Szczecińskie Zakłady Papiernicze „Skolwin”. W szczycie zatrudnia ok. 1600 pracowników i obsługuje 5 maszyn papierniczych.
XI 1990
Powstaje samorząd osiedla Skolwin.
2005–2008
Papiernię kupuje duńska spółka Nørhaven. W listopadzie 2007 r. wstrzymano produkcję, a 1 lutego 2008 r. zakład zlikwidowano, zwalniając 250 osób.
2012–2016
Teren kupuje spółka Apis — od 2016 r. produkuje tu papiery makulaturowe, zatrudniając ok. 120 pracowników.
XI 2023
Ogłoszono plan „Skolwin Port 4” — fabrykę łopat turbin wiatrowych Vestas na ok. 70 ha, z ponad 1000 miejsc pracy.
15 V 2024
Historyczny awans Świtu Skolwin do II ligi piłkarskiej.
Papiernia — serce Skolwina
Historia zakładu, który przez ponad wiek wyznaczał rytm życia osiedla
Historia wielkiego przemysłu na Skolwinie zaczęła się od koncernu Feldmühle z Düsseldorfu (założonego w 1885 r.). Budowa Zakładów Celulozowo-Papierniczych nad Odrą trwała od 1886 do 1914 roku, a w 1911 r. uruchomiono produkcję — powstała największa fabryka papieru w Europie. Zakład był niezwykle nowoczesny: miał własną kolej wewnętrzną, nabrzeże portowe o długości 638 m oraz boczny kanał portowy o wymiarach 263 × 18 m, którym surowce i gotowe wyroby transportowano wodą.
Fabryka przetrwała II wojnę światową bez większych zniszczeń, lecz w 1945 r. Rosjanie wywieźli maszyny — według kroniki barki z wyposażeniem zatonęły na Bałtyku. W czasach PRL papiernia odrodziła się jako jeden z największych producentów papieru w Polsce: pracowało tu pięć maszyn papierniczych (MP-1 i MP-2 produkowały papier gazetowy, MP-3 śniadaniowy, MP-4 tekturę, a MP-5 papier toaletowy), a ponadto wytwarzano wytłoczki i watę drzewną. W szczycie — jako Szczecińskie Zakłady Papiernicze „Skolwin” — zakład zatrudniał około 1600 osób.
W 2005 r. papiernię kupiła duńska spółka Nørhaven, która zmodernizowała jedynie maszynę MP-1 (do wydajności 180 ton na dobę); energochłonna infrastruktura pozostałych linii okazała się zbyt kosztowna. W listopadzie 2007 r. produkcję wstrzymano, a 1 lutego 2008 r. zakład zlikwidowano, zwalniając 250 pracowników. W 2012 r. teren nabyła spółka Apis, która — wsparta m.in. funduszami JESSICA i Uniwersytetu Zielonogórskiego (4,6 mln zł) — od 2016 r. produkuje tu papiery makulaturowe, zatrudniając ok. 120 osób.
Dziś postindustrialny teren wykorzystują m.in. Apis, Stocznia Partner i BFK Polska, a w listopadzie 2023 r. ogłoszono plan „Skolwin Port 4” — budowę fabryki łopat turbin wiatrowych Vestas V236-15.0 MW na ok. 70 ha, co ma dać ponad 1000 miejsc pracy. Zespół zabudowy papierni objęto ochroną Miejskiego Konserwatora Zabytków, a obszar objęty jest programem rewitalizacji Strefy Północ (Lokalny Ośrodek Gospodarczy „Odroujście”).
„Kiedyś to była potęga północnego Szczecina” — tak o skolwińskiej papierni piszą dziś reportażyści, śledząc losy terenu po wielkim przemyśle.
wSzczecinie.pl, reportaż o Skolwinie, 07.01.2025
Enklawa Policka i powojenne osadnictwo
Radziecka strefa i ludzie, którzy zbudowali Skolwin od nowa
5 października 1945 r. teren Skolwina znalazł się w radzieckiej strefie wyłączonej spod administracji polskiej — tzw. Enklawie Polickiej. Sowieci prowadzili tu rozbiórkę zakładów Hydrierwerke Pölitz (fabryki benzyny syntetycznej). Strefa A obejmowała ok. 90 km² i pracowało w niej ponad 20 tysięcy robotników; została zlikwidowana 19 lipca 1946 r.
Powojenne osadnictwo Skolwina miało charakter prawdziwej mozaiki: przybywali tu repatrianci z Kresów i Sybiracy, osoby powracające z obozów, a także weterani armii gen. Andersa i 1 Dywizji Kościuszki. Ich losy dokumentuje wydany w 2020 r. „Leksykon Pionierów Skolwina 1945–1949” ks. Artura Rasmusa. Symbolem tego pokolenia jest gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz — mieszkaniec i sołtys Skolwina aż do 1964 roku.
Literatura o Skolwinie
Jeśli chcesz zgłębić temat
„Leksykon Pionierów Skolwina 1945–1949”
Opracowanie ks. Artura Rasmusa (2020) — sylwetki pierwszych powojennych mieszkańców osiedla.